Haber: Beril KALELİ/Kamera: Mehmet ÇALPAR

(İSTANBUL) Son yıllarda giderek ağırlaşan barınma ve kira krizine karşı kurulan Kiracılar Sendikası, ilk toplantısını düzenledi. Sendikanın kurucu üyelerinin krizin farklı boyutları üzerine konuştuğu buluşmada, "Ülkede yeterince sınıf yokmuş gibi kiracı ve ev sahibi adı altında iki yeni sınıf daha yaratıyorlar. Evsiz insanlar ile insansız evler aynı kentte yan yana duruyor. Sistematik olmayan hiçbir sorunun bu kadar büyümeyeceğini biliyoruz. Kiracılar Sendikası olarak bu sistemi değiştirmek ve sistematik sorunlara karşı örgütlü mücadele etmek amacıyla yola çıkıyoruz" denildi.

Giderek derinleşen barınma ve kira krizine karşı kurulan Kiracılar Sendikası, ilk toplantısını gerçekleştirdi. Bostancı’daki Birleşik Metal-İş Sendikası konferans salonunda düzenlenen toplantıya vatandaşların yanı sıra siyasi parti, sendika, sivil toplum kuruluşu ve demokratik kitle örgütü temsilcileri katıldı. Sendikanın kurucu üyelerinin barınma krizinin farklı boyutlarını ele aldığı buluşmanın moderatörlüğünü yapan ve açılış konuşmasını gerçekleştiren isim, kurucu üyelerden avukat Elif Yücel oldu.

Yücel, açılış konuşmasında şu ifadeleri kullandı:

HABAŞ İŞÇİSİNİN SÖZLERİNİ HATIRLATTI: "HER GÜN 12, 16, 17, 20 SAAT ÇALIŞTIRILIYORUZ; NE KİRAYA YETİYOR NE ÇOLUK ÇOCUĞA..."

"Geçtiğimiz günlerde HABAŞ’ta yaşanan işçi katliamında hayatını kaybeden işçi arkadaşlarımızı anıyor, yakınlarına başsağlığı diliyoruz. Olayın ardından bir işçinin dile getirdiği acı sözler, aslında hepimizin yaşadığı gerçeği gözler önüne seriyor: Her gün 12, 16, 17, 20 saat çalıştırılıyoruz; kazandığımız ne kiraya yetiyor ne alışverişe ne de çoluk çocuğa. İnsan gibi yaşamak istiyoruz. Artık buna kader demeyelim. Bir tarafta saatlerce çalıştığı halde aldığı ücretle geçinemeyen emekçiler, öte tarafta giderek ağırlaşan yaşam koşulları var. Böyle bir tabloda işçi mücadelesiyle barınma mücadelesini birbirinden ayrı değerlendiremeyiz. Çünkü mesele yalnızca ev bulmak değil, emeğimizin karşılığıyla insanca yaşayabilmektir. Yüksek kiralar, tahliye baskısı, güvencesiz sözleşmeler ve yaşadığımız mahalleleri terk etmek zorunda kalmamız bugün pek çoğumuzun ortak sorunları arasında. Ancak bu sorunlar çoğu zaman bireysel meseleler gibi ele alınıyor ve herkes kendi çözümünü bulmaya çalışıyor. Oysa barınma sorunu kişisel değil, sistemsel bir sorun; çözümü de bireysel değil, ortak mücadeledir."

Açılış konuşmasının ardından söz alan sendika kurucu üyesi ve çevre mühendisi Çağla Aydın, barınma krizinin nedenlerini ve yansımalarını ele aldı; krize karşı yürütülen mücadeleye dair dünyadan örnekler paylaştı.

"GİDECEK YERİ OLMADIĞI İÇİN OTOBÜSTE UYUYAN ÖĞRETMENİN YAŞAMINI YİTİRDİĞİNİ GÖRDÜK"

Barınma sorununun artık yaşamımızı nasıl sürdüreceğimizi, hatta sürdürebilip sürdüremeyeceğimizi belirleyen bir noktaya geldiğini söyleyen Aydın, şöyle konuştu:

"Daha dün, gidecek yeri olmadığı için otobüste uyuyan bir öğretmenin yaşamını yitirdiğini haberlerde gördük. Yine bu yılın başında Kağıthane’de kirasını ödeyemediği için evinden çıkarılan Cemal Ertürk, soğuktan korunmak amacıyla sığındığı otomobilde çıkan yangında hayatını kaybetti. Adana’da tadilat gerekçesiyle evinden çıkarılan 72 yaşındaki Faruk amca, yeni bir ev kiralayamadığı için köprünün altında yaşamaya başladı. Bunlar basına yansıyan birkaç örnekten ibaret; haber ve veri olarak takip ettiğimiz şeyler aslında insan hayatları. Türkiye’de her gün ortalama bir kadının öldürüldüğünü biliyoruz. Kadınlar, yüksek barınma giderleri nedeniyle şiddet gördükleri evlerden ayrılamaz hale geliyor. Emekçiler de gelirlerinin büyük kısmını barınmaya ayırıyor. Uzun saatler çalışarak kazanılan asgari ücretin önemli bölümü barınma giderlerine gittiğinde, hayatımızın diğer alanlarından kısmak zorunda kalıyoruz. Eğitimden, sağlıktan, güvenli ve sağlıklı gıdadan feragat ederek yaşamak durumunda kalıyoruz.

Peki, barınma ihtiyacımızı karşılayan evler, nasıl oldu da bugün kaybetme korkusuyla yaşadığımız mekânlara dönüştü? Bir yanda yüzlerce yeni site ve rezidans yükselirken, biz her geçen gün daha büyük bir barınma sorunuyla karşılaşıyoruz.

Yaşadığımız sorunu yalnızca arz-talep dengesiyle ya da konut yetersizliğiyle açıklamak mümkün değil. Eğer mesele bundan ibaret olsaydı, bu kadar çok inşaat yapılırken barınma krizinin hafiflemesi gerekirdi.

Bu tablonun en önemli nedenlerinden biri şu: Konut Türkiye’de her zaman bir yatırım aracı oldu. Ancak özellikle 80’lerden, somut uygulamalar bakımından da 2000’lerden itibaren, neoliberalizm olarak adlandırılan yeni süreçle birlikte temel haklarımız giderek özelleştirildi ve gelir getiren bir yatırım aracına dönüştürüldü. Bu nedenle krizi daha belirgin biçimde yaşamaya başladık. Bugün bunun sonuçlarıyla karşı karşıyayız."

Aydın, sorunun daha fazla konut üretmekten çok üretilen konutların ne şekilde değerlendirildiğiyle ilgili olduğunu savunarak şöyle devam etti:

"Çünkü bu kadar çok inşaat yapılıyor; ancak bunların çok büyük bölümü yatırım amacıyla kullanıldığında, ihtiyaç sahiplerinin burada yeniden konut edinme olanağı kalmıyor. Konut hakkını yalnızca mülk sahibi olmak üzerinden de tartışmıyoruz. Öncelikle konutun bir yatırım aracı olmaktan çıkarılması gerekiyor.

"750-800 BİN KONUT KİRAYA DAHİ VERİLMEDEN BOŞ DURUYOR"

Örneğin, İstanbul için son İstanbul Planlama Ajansı verilerinde boş konut sayısının 750 bin civarında olduğu tahmin ediliyordu. Çok sayıda insanın yaşayacak yer bulamadığı, öğrencilerin üniversite tercihlerini buna göre yapmak zorunda kaldığı bir ortamda, 750-800 bin konutun kiraya bile verilmeksizin boş tutulması eşitsizliği ortaya koyuyor. Bu noktada, iki ya da daha fazla, üçten fazla konuta sahip kişilere yönelik özel yaptırımların giderek artan biçimde uygulanması gerekiyor ki konut bir yatırım aracına dönüşmesin. Bunun yanı sıra insanların barınabileceği alanların sayısının da artması gerekiyor."

İspanya’da Mari Carmen’in evinden çıkarılmasıyla başlayan toplumsal hareketi de hatırlatan Aydın, sözlerini şöyle tamamladı: "Dünyanın pek çok yerinde benzer durumlarla karşılaşıyoruz. İspanya’da Mari Carmen’in evinden çıkarılmasıyla halk hareketine dönüşen bir süreç başladı; iki gün önce de işçi sendikaları genel greve gitti. Portekiz’de 30 farklı kentte insanlar barınma hakkı için aynı anda sokaklara çıktı. Berlin’de ve New York’ta barınma hakkı artık seçim sonuçlarını belirleyecek bir noktada. Çünkü bu, yalnızca bir talep değil; yaşamımızı sürdürebilmemiz için en asgari ihtiyaçlarımızdan biri. Barınma en temel haklardan biri ve herkesin insanca yaşayabileceği, barınabileceği bir mekâna ihtiyacı var. Bu talebi daha gür ve güçlü bir sesle dile getirmek için bugün yan yanayız."

"2019’DA ASGARİ ÜCRETLE KARŞILANABİLEN KİRA, BUGÜN 1.7 ASGARİ ÜCRETE DENK GELİYOR"

Sendika kurucu üyesi şehir plancısı Fatma Eryıldız, Türkiye’de ev sahibi olma idealinin neredeyse imkânsızlaşmasıyla sayıları artan kiracıların yaşadığı krizin nedenlerine ilişkin istatistikleri aktardı. TÜİK verilerine göre ülke genelinde kirada oturanların oranının 2012’de yüzde 20 ile en düşük düzeyde olduğunu, bugün ise yüzde 28’e ulaştığını belirten Eryıldız, şu verileri paylaştı:

"2019’dan bugüne, yani son 5-6 yıla baktığımızda kiraların ücretler karşısında eridiğini görüyoruz. 2019’da asgari ücretle ödenebilen bir kira, bugün 1.7 asgari ücret gerektiren bir düzeye denk geliyor. İstanbul’da aylık ortalama kira 50 bin lira, asgari ücret ise 28 bin... Yıllık kira artış oranı yüzde 48. Resmî oran yüzde 31 olarak açıklansa da ev sahipleri bunun çok üzerinde artış yapıyor. Asgari ücretteki artış ise yüzde 27...

Evet, dünyada barınma krizi yaşanıyor; ancak Türkiye’de bu kriz çok daha farklı ve ağır. Avrupa ülkelerinden, hatta İspanya’dan daha derin bir biçimde yaşıyoruz. OECD verilerine göre kira artışının en yüksek olduğu ülke Türkiye. Kira-hane halkı geliri oranına bakıldığında da 35 ülke içinde 34’üncü sıradayız.

Avrupa’da gelirinizin yüzde 40’ından fazlasını kiraya ödüyorsanız, bu çok ağır ve taşınamaz bir yük olarak tanımlanıyor. Bugün resmî istatistiklere göre Türkiye’de 9 milyon kiracı, hane gelirinin yüzde 40’ından fazlasını kiraya harcıyor. Bu da en az 9 milyon hanenin çocuklarının eğitiminden ve beslenmesinden kısmak, sağlık ihtiyacını karşılayamamak zorunda kaldığı anlamına geliyor.

"İSTANBUL EMEĞİN BAŞKENTİ OLDUĞU KADAR KRİZİN DE BAŞKENTİ"

İstanbul, emeğin başkenti olduğu gibi krizin de başkenti. Kriz kentin genelinde yaşanıyor, ancak İstanbul’un her bölgesinde aynı ölçüde hissedilmiyor. Yüzde 50’nin üzerinde kira artışları görülüyor. Özellikle Fatih’te yüzde 71, Bağcılar’da yüzde 77, Zeytinburnu’nda yüzde 71 artış var. Yani kiralar bir yılda yüzde 70’in üzerinde yükseliyor. TEFE-TÜFE oranlarının üstünde artışlar yaşanıyor. İstanbul’un çeperlerindeki Silivri, Çekmeköy ve Şile’de ise kira artışları bunun altında kalıyor. Ülkedeki kiracıların yüzde 20’si istatistiklere göre evini ısıtamıyor. Yüzde 40’ı ise tadilat gerektiğinde evinde onarım yaptıramıyor."

"SORUN MİLYONLARIN YAŞADIĞI BİR SORUN"

Sendikanın kurucu üyelerinden şehir plancısı Bilge Avcı da sendika ve yürüteceği çalışmalar hakkında konuştu. Avcı, "Kiracılar yardıma muhtaç bir azınlık değil; işçi, memur, öğrenci, emekli, esnaf, yani ülkenin büyük bir kesimi. Bu, birkaç kişinin değil milyonların sorunu" diyerek şöyle konuştu:

"Ülkede yeterince sınıf yokmuş ve sınıflar yeterince çatışmıyormuş gibi, kiracı ve ev sahibi adıyla iki yeni sınıf daha yaratıyorlar. Bir taraf, kâğıt üzerinde kalan sözde yasal korumalarla; hiçbir ev sahibinin uymadığı sözde yasal düzenlemelerle, kiracıları süresiz tahliye taahhütnameleri ve mülk sahiplerine karşı tek başına kullanamadıkları sahte haklarla dizginliyor. Evsiz insanlar ile insansız evler aynı kentte yan yana duruyor.

Barınmayla bağını yitirmiş, bazıları için zenginleşme ve sömürü aracına dönüşmüş finansallaşmış konutlarda, bir tarafın diğerine köle olması isteniyor. Ev sahibi dernekleri sosyal medyada yorumlarımızı doldurmuş durumda. Herhalde biz kölelerin gelip ellerini zorla ellerinden alacağımızı sanıyorlar. Oysa biz çok daha büyük düşünüyoruz.

"SİSTEMİ DEĞİŞTİRMEK İÇİN YOLA ÇIKIYORUZ"

Sistematik olmayan hiçbir sorunun bu ölçüde büyümeyeceğini biliyoruz. Kiralık ev arayanları, evsiz kalma riski bulunanları, barınamadığı için ailesinin yanında yaşayan ya da ailesinin yanına dönmek zorunda kalanları; yalnızca karşılayabileceği bir evde oturabilmek için her gün işine kilometrelerce yol giderek saatlerini yolda harcayanları kapsıyoruz. Kiracılar Sendikası olarak, hepimizin yaşamını kuşatan sistematik sorunlara karşı örgütlü mücadele etmek ve bu sistemi değiştirmek için yola çıkıyoruz.

Bir kiracılar derneği de kurabilirdik; ancak Kiracılar Sendikası kurmayı seçtik. Dernekler hizmet verir ya da dayanışma yürütür. Sendika ise taraflar arasındaki ilişkinin güç dengesini değiştirir. Sendikayı sendika yapan, tek tek güçsüz olanların bir araya gelerek güç kazanmasıdır. Sendika gücünü masaya oturabilme kapasitesinden alır. Kiracılar Sendikası’nın karşısında masaya oturabileceği bir taraf da var: kirayı belirleyen, tahliye tehdidini elinde tutan, depozitoyu bekleten ilişki ve bu ilişkiye izin veren sistematik yapı... Mülk sahibinin karşısında artık savunmasız ve yalnız bir kiracı değil, örgütlü kiracıların sendikası olacak."

Avcı, sendikanın kiracı talepleri için mücadele etmenin yanı sıra barınma sorununa karşı kiralık sosyal konutlar, boş konutların değerlendirilmesi, birden fazla konuta sahip olanların kademeli biçimde vergilendirilmesi ve turistik kiralamaların mahallelerin barınma ihtiyacına göre sınırlandırılması gibi alanlarda da mücadele edeceğini ifade etti.

Toplantıya katılan DEM Parti İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek de bir konuşma yaptı.